Ánh sáng là yếu tố cần thiết để mắt có thể quan sát và giúp cơ thể duy trì nhịp sinh học bình thường. Tuy nhiên, không phải loại ánh sáng nào cũng hoàn toàn vô hại. Trong một số điều kiện nhất định, đặc biệt khi cường độ ánh sáng quá cao hoặc mắt tiếp xúc kéo dài mà không có biện pháp bảo vệ phù hợp, một số dạng bức xạ quang học có thể ảnh hưởng đến giác mạc, thủy tinh thể, võng mạc và chất lượng thị giác.
Trong bài viết này, Mắt Kính Thiên Ngân chia sẻ những thông tin cần biết về các loại ánh sáng có thể gây hại cho mắt, mức độ ảnh hưởng của từng loại và cách bảo vệ mắt đúng cách. Nội dung được tổng hợp, đối chiếu với các tài liệu chuyên môn để giúp bạn hiểu đúng, tránh tâm lý lo lắng quá mức hoặc lựa chọn kính chỉ dựa trên những quảng cáo chưa có đủ cơ sở khoa học.
Ánh sáng gây hại cho mắt được hiểu như thế nào?
Mắt người chỉ nhìn thấy một phần nhỏ trong phổ bức xạ điện từ, được gọi là ánh sáng nhìn thấy. Ngoài vùng ánh sáng này còn có tia tử ngoại (UV), tia hồng ngoại (IR) và nhiều loại bức xạ khác mà mắt không thể nhìn thấy trực tiếp.
Mức độ ảnh hưởng đến mắt không chỉ phụ thuộc vào "màu ánh sáng" mà còn liên quan đến bước sóng, cường độ, thời gian tiếp xúc, khoảng cách tới nguồn sáng và môi trường sử dụng.
Ví dụ, ánh sáng từ màn hình điện thoại và tia laser đều có thể chứa ánh sáng nhìn thấy, nhưng mức năng lượng tập trung vào mắt hoàn toàn khác nhau. Vì vậy, không thể chỉ dựa vào màu sắc của ánh sáng để kết luận mức độ nguy hiểm.
Tia UV – một trong những loại bức xạ cần được bảo vệ rõ ràng nhất
Tia tử ngoại hay Ultraviolet – UV là bức xạ không nhìn thấy bằng mắt thường. UV thường được chia thành UVA, UVB và UVC. Trong điều kiện tự nhiên, UVC phần lớn bị tầng ozone hấp thụ, trong khi UVA và UVB là những dạng con người thường xuyên tiếp xúc khi hoạt động ngoài trời.
Tiếp xúc với tia UV quá mức có thể ảnh hưởng đến nhiều cấu trúc của mắt. Về lâu dài, UV có liên quan đến các vấn đề như đục thủy tinh thể, mộng thịt và một số tổn thương bề mặt mắt. Tiếp xúc cường độ mạnh trong thời gian ngắn cũng có thể gây viêm giác mạc do tia UV, thường được gọi là photokeratitis.
Điều đáng lưu ý là tia UV vẫn tồn tại ngay cả khi trời không quá nắng. Những khu vực có mặt nước, cát, bề mặt sáng hoặc vật liệu phản xạ cũng có thể làm tăng lượng bức xạ phản xạ vào mắt.
Vì vậy, với người thường xuyên di chuyển ngoài trời, lái xe, chơi thể thao, đi biển hoặc làm việc trong môi trường có nhiều ánh nắng, khả năng chống UV của tròng kính là một yếu tố nên được quan tâm thực sự.
Mắt Kính Thiên Ngân khuyến nghị lựa chọn kính có khả năng chặn 99–100% UVA và UVB hoặc được ghi UV400.
Ánh sáng mặt trời cường độ cao – không nên nhìn trực tiếp
Ánh sáng mặt trời bình thường có vai trò rất quan trọng đối với đời sống. Tuy nhiên, nhìn trực tiếp vào mặt trời là một câu chuyện hoàn toàn khác.
Khi nhìn trực tiếp vào mặt trời, lượng năng lượng lớn có thể được hệ thống quang học của mắt hội tụ lên võng mạc. Điều này có thể gây solar retinopathy – tổn thương võng mạc do ánh sáng mặt trời, ảnh hưởng đến vùng thị giác trung tâm và trong một số trường hợp có thể để lại suy giảm thị lực kéo dài.
Các biểu hiện có thể xuất hiện sau khi mắt tiếp xúc với ánh sáng mặt trời cường độ cao gồm nhìn mờ, xuất hiện điểm tối ở trung tâm thị trường, hình ảnh méo, thay đổi cảm nhận màu sắc hoặc nhạy cảm với ánh sáng.
Một điểm rất quan trọng: kính mát thông thường, kể cả loại có tròng rất tối, không đủ an toàn để nhìn trực tiếp vào mặt trời hoặc quan sát nhật thực. Những trường hợp này cần thiết bị lọc ánh sáng chuyên dụng đạt tiêu chuẩn phù hợp.
Tia laser – nguồn ánh sáng nhỏ nhưng có thể mang năng lượng rất lớn
Laser là loại ánh sáng có tính định hướng cao và năng lượng có thể tập trung vào một vùng rất nhỏ.
FDA cảnh báo rằng một số loại laser công suất cao có thể gây tổn thương mắt ngay khi nhìn trực tiếp vào tia laser. Đặc biệt, laser nhóm 3B và 4 có thể tạo ra nguy cơ tức thời đối với mắt; với laser công suất rất cao, ngay cả tia phản xạ cũng có thể nguy hiểm.
Vì vậy, không nên xem bút laser hoặc các thiết bị phát tia laser như đồ chơi, đặc biệt đối với trẻ em. Cũng không nên chiếu laser vào mắt người khác, vào phương tiện đang di chuyển hoặc quan sát trực tiếp nguồn laser.
Màu sắc của tia laser cũng không phải tiêu chí đáng tin cậy để đánh giá mức độ nguy hiểm. Một tia laser trông không quá sáng vẫn có thể phát năng lượng đủ lớn để gây tổn thương mắt.
Ánh sáng hồ quang hàn và các nguồn sáng công nghiệp
Những người làm việc trong lĩnh vực hàn, cắt kim loại, cơ khí hoặc một số ngành sản xuất có thể tiếp xúc với những nguồn bức xạ mạnh hơn rất nhiều so với ánh sáng sinh hoạt thông thường.
Hồ quang hàn có thể phát ra tia UV, ánh sáng nhìn thấy cường độ cao và tia hồng ngoại. OSHA ghi nhận tia UV trong quá trình hàn có thể gây tình trạng thường được gọi là “arc eye” hay “welder's flash” – tổn thương bề mặt mắt do bức xạ UV.
Trong môi trường này, kính cận, kính mát hoặc kính chống ánh sáng xanh thông thường không thể thay thế kính bảo hộ chuyên dụng.
Người lao động cần sử dụng đúng loại kính, mặt nạ hàn hoặc thiết bị bảo vệ mắt có cấp độ lọc phù hợp với từng công việc.
Tia hồng ngoại có gây hại cho mắt không?
Tia hồng ngoại hay Infrared – IR cũng nằm ngoài vùng ánh sáng mà mắt người nhìn thấy.
Trong sinh hoạt hằng ngày, chúng ta thường không cần quá lo lắng về tia hồng ngoại từ những nguồn thông thường. Tuy nhiên, trong môi trường công nghiệp có nhiệt độ cao hoặc nguồn phát IR mạnh, việc tiếp xúc kéo dài có thể trở thành vấn đề nghề nghiệp.
Các tài liệu của NIOSH cho thấy bức xạ hồng ngoại cường độ cao có thể tác động nhiệt lên các mô của mắt và đã được nghiên cứu liên quan đến tổn thương giác mạc, thủy tinh thể cũng như nguy cơ đục thủy tinh thể trong một số điều kiện phơi nhiễm nghề nghiệp.
Nhóm cần quan tâm nhiều hơn thường là người làm việc gần lò nung, kim loại nóng chảy, sản xuất thủy tinh, hàn cắt hoặc các nguồn nhiệt – bức xạ công nghiệp mạnh.
Ánh sáng xanh: cần hiểu đúng thay vì quá lo lắng
Ánh sáng xanh là phần có bước sóng ngắn trong vùng ánh sáng nhìn thấy. Nguồn ánh sáng xanh lớn nhất mà con người tiếp xúc hằng ngày thực tế là ánh sáng mặt trời, ngoài ra còn có đèn LED, đèn huỳnh quang, điện thoại, máy tính, máy tính bảng và tivi.
Đây cũng là loại ánh sáng gây nhiều tranh luận nhất hiện nay.
Không ít quảng cáo cho rằng ánh sáng xanh từ điện thoại và máy tính có thể làm tổn thương võng mạc, gây thoái hóa điểm vàng hoặc làm mắt suy yếu nhanh chóng.
Tuy nhiên hiện chưa có bằng chứng khoa học thuyết phục cho thấy lượng ánh sáng xanh phát ra từ màn hình thiết bị điện tử ở mức sử dụng thông thường gây tổn thương võng mạc hoặc gây bệnh mắt vĩnh viễn.
Điều đó không có nghĩa việc nhìn màn hình quá lâu hoàn toàn không ảnh hưởng đến mắt.
Người sử dụng điện thoại hoặc máy tính liên tục nhiều giờ vẫn có thể gặp mỏi mắt kỹ thuật số, với các biểu hiện như khô mắt, cộm mắt, nhìn mờ tạm thời, đau đầu hoặc khó tập trung.
Nguyên nhân chủ yếu liên quan đến việc nhìn gần liên tục, giảm tần suất chớp mắt, khoảng cách màn hình chưa phù hợp, độ sáng hoặc độ tương phản không hợp lý, ánh sáng phản chiếu và tật khúc xạ chưa được điều chỉnh chính xác.
Ánh sáng xanh vào buổi tối cũng có thể ảnh hưởng đến nhịp sinh học và quá trình tiết melatonin, từ đó ảnh hưởng đến giấc ngủ. Vì vậy, giảm sử dụng thiết bị điện tử trước giờ ngủ hoặc bật chế độ ánh sáng ấm vào buổi tối có thể hữu ích hơn việc cho rằng mọi ánh sáng xanh đều "phá hỏng mắt".
Ánh sáng chói và ánh sáng phản xạ có phải là ánh sáng gây hại?
Ánh sáng phản chiếu từ mặt đường, mặt nước, kính xe, kim loại hoặc những bề mặt sáng có thể tạo ra hiện tượng glare – chói lóa.
Trong phần lớn trường hợp, ánh sáng chói không đồng nghĩa với việc mắt đang bị tổn thương mô như khi tiếp xúc với tia UV mạnh hoặc laser. Tuy nhiên, chói có thể làm giảm độ tương phản, khiến mắt khó quan sát và gây cảm giác khó chịu.
Đây là lý do kính phân cực thường được sử dụng khi lái xe, đi biển, câu cá hoặc hoạt động ngoài trời. Tròng Polarized có tác dụng hạn chế một phần ánh sáng phản xạ gây chói, từ đó tạo cảm giác quan sát dễ chịu hơn.
Tuy nhiên, khả năng phân cực và khả năng chống tia UV là hai tính năng khác nhau. Khi lựa chọn kính mát, Mắt Kính Thiên Ngân khuyên người dùng nên kiểm tra riêng khả năng chống UVA và UVB thay vì chỉ nhìn vào màu tròng hoặc chữ Polarized.
Làm thế nào để bảo vệ mắt trước các nguồn ánh sáng có nguy cơ gây hại?
Cách bảo vệ mắt cần phụ thuộc vào nguồn ánh sáng mà bạn đang tiếp xúc.
Khi hoạt động ngoài trời, ưu tiên kính có khả năng chống 99–100% UVA và UVB hoặc UV400, kết hợp mũ rộng vành khi cần.
Không nhìn trực tiếp vào mặt trời, kể cả khi đang đeo kính mát thông thường.
Không nhìn trực tiếp vào tia laser và không để trẻ sử dụng laser công suất cao như đồ chơi.
Người làm việc trong ngành hàn, cơ khí, lò nhiệt hoặc môi trường có bức xạ mạnh cần sử dụng kính bảo hộ chuyên dụng đúng tiêu chuẩn.
Với máy tính và điện thoại, nên điều chỉnh độ sáng phù hợp với môi trường, giữ khoảng cách hợp lý, hạn chế ánh sáng phản xạ và cho mắt nghỉ định kỳ.
Có thể áp dụng nguyên tắc 20-20-20: sau khoảng 20 phút nhìn gần, nhìn một vật cách khoảng 20 feet trong ít nhất 20 giây để thư giãn mắt. National Eye Institute cũng khuyến nghị phương pháp này khi sử dụng máy tính kéo dài.
Nếu đang có cận thị, viễn thị, loạn thị hoặc lão thị, nên kiểm tra để bảo đảm kính đang sử dụng đúng độ và phù hợp với nhu cầu nhìn thực tế.
Khi nào nên kiểm tra mắt?
Nếu mắt chỉ hơi mỏi sau một ngày làm việc với máy tính và cải thiện sau khi nghỉ ngơi, nguyên nhân thường liên quan đến mỏi mắt kỹ thuật số.
Tuy nhiên, nếu sau khi tiếp xúc với mặt trời, laser, hồ quang hàn hoặc nguồn ánh sáng rất mạnh xuất hiện tình trạng giảm thị lực đột ngột, nhìn thấy điểm đen ở trung tâm, hình ảnh méo, đau mắt nhiều, đỏ mắt, chảy nước mắt liên tục hoặc nhạy cảm ánh sáng rõ rệt, bạn nên đến cơ sở chuyên khoa mắt để được kiểm tra sớm.
Không nên tự điều trị hoặc chỉ thay kính khi chưa xác định được nguyên nhân.
Mắt Kính Thiên Ngân chia sẻ: Không phải ánh sáng nào cũng nguy hiểm như nhau
Khi nói đến những loại ánh sáng gây hại cho mắt, cần phân biệt rõ giữa những nguồn có khả năng gây tổn thương thực sự và những nguồn chủ yếu gây khó chịu khi sử dụng không đúng cách.
Tia UV, ánh sáng mặt trời cường độ cao, laser và các nguồn bức xạ mạnh trong môi trường công nghiệp là những yếu tố cần có biện pháp bảo vệ nghiêm túc. Trong khi đó, ánh sáng xanh từ điện thoại và máy tính ở mức sử dụng bình thường hiện chưa được chứng minh là nguyên nhân trực tiếp gây tổn thương võng mạc như nhiều quảng cáo thường mô tả.
Đối với người sử dụng thiết bị điện tử thường xuyên, điều quan trọng hơn là đeo kính đúng độ, duy trì khoảng cách nhìn hợp lý, hạn chế chói, nghỉ mắt định kỳ và xây dựng thói quen sử dụng màn hình khoa học.
Khi lựa chọn kính mát, kính cận hoặc các loại tròng kính chức năng, Mắt Kính Thiên Ngân khuyến khích khách hàng lựa chọn dựa trên nhu cầu thị lực thực tế, môi trường sử dụng và tính năng của từng loại tròng, thay vì chỉ dựa vào những thông tin quảng cáo về "chống ánh sáng có hại".
Hiểu đúng về ánh sáng chính là bước đầu tiên để bạn lựa chọn giải pháp bảo vệ mắt phù hợp và duy trì thị lực khỏe mạnh lâu dài.
"Thông tin trong bài viết nhằm mục đích cung cấp kiến thức về kính và sức khỏe thị giác, không thay thế việc khám, chẩn đoán hoặc tư vấn trực tiếp của bác sĩ chuyên khoa mắt."
- Địa Chỉ: 265/27 Trường Chinh, Khu Phố 32, P. Tân Thới Nhất, Quận 12
- Giờ mở cửa: Sáng 7h30 - 12h ; Chiều 15h - 21h
- Hotline: 08.7999.8000 - 093.6666.707 Mr. Quang
- Email: tuyenquang14111974@gmail.com
- Website: matkinhthienngan.com
